Nawożenie rzepaku ozimego wiosną
AZOT
Dawka Nawożenie azotem jest trudnym zadaniem agrotechnicznym, a optymalizacja wymaga:
• realnego oszacowania plonu nasion;
• pomiaru ilości azotu mineralnego w glebie wiosną (metoda Nmin), to znaczy przed ruszeniem wegetacj
Dawkę azotu nawozowego wyznacza się z algorytmu:

gdzie:
Nn – dawka nawozowa azotu, kg/ha
Y – zakładany plon nasion, t/ha
Us – wartość jednostkowego pobrania azotu, kg N/1 t nasion;
Nmin – zawartość azotu mineralnego w glebie, kg/ha, warstwa – 90 cm.

Tabela 3. Szacowanie dawki azotu metodą bilansową

Wyznaczona dawka azotu koresponduje z optymalną dawką azotu wyliczoną dla krajów europejskich, tj. głównych producentów rzepaku. Wyznaczoną, za pomocą metody Nmin dawkę azotu, należy korygować w oparciu o analizę:
• przedplonu i systemu nawożenia organicznego roślin przedplonowych;
• struktury łanu – gęstość roślin w łanie (jesienią; wiosną przed ruszeniem wegetacji);
• sumy i rozkładu opadów wiosną.
Jeśli nie wykonuje się analizy gleby na zawartość azotu mineralnego to ilość tego składnika którą będą miały do dyspozycji rośliny należy oszacować. W tym celu należy przeprowadzić bilans składnika, w którym opieramy się na wiedzy w zakresie potencjalnej mineralizacji azotu wiosną oraz efektywności wykorzystania azotu przez roślinę. Wartości zamieszczone w tabeli prezentują wartości typowe dla dwóch kategorii agronomicznych gleb, tj. lekkich i średnich. Przytoczone wartości plonów odnoszą się do stanów potencjalnych, pod warunkiem optymalizacji wszystkich innych czynników wzrostu.
Stan łanu po zimie, przed ruszeniem wegetacji, określa sposób korekty dawki, termin aplikacji nawozu azotowego, lecz głównie dobór nawozów. Minimalna obsada roślin, idealnie rozmieszczonych na polu, celem dalszej inwestycji
po zimie, wynosi 10. W praktyce należy jednak przyjąć dolną granicę obsady za
20, lecz skorygować plon o 0,5 t/ha i zastosować wariant uderzeniowej dawki azotu (tylko 1 dawka), lecz z dodatkiem fosforu, jako czynnika stymulującego wzrost pędów bocznych rośliny. Dopiero w fazie rozety (pełnej) można podjąć decyzję o zastosowaniu następnej dawki azotu.
Podział dawki azotu i terminy stosowania
W nawożeniu rzepaku ozimego azotem, dla osiągnięcia maksymalnego plonu nasion należy wyliczoną dawkę azotu podzielić na dwie, z przewagą ilości składnika w dawce pierwszej.
Terminy wiosennego stosowania azotu:
1. Wiosenne ruszenie wegetacji:
- 1/2 - 2/3 dawki całkowitej;
2. Pełnia rozety/początek wzrostu wydłużeniowego:
- 1/3 - 1/2 dawki całkowitej;
Pierwszą dawkę azotu należy zastosować jak najwcześniej – o ile na polu nie zalega śnieg, można je wysiać na jeszcze zmarzniętą glebę. Bardzo ważne jest, aby druga dawka azotu nie była spóźniona - wiosenne doglebowe nawożenie azotem powinno być zakończone najpóźniej na 4 tygodnie przed kwitnieniem.
Zatem w większości regionów w Polsce musi być przeprowadzona jeszcze w marcu. W praktyce w zależności od sytuacji zwykle drugą dawkę azotu się od kilku dni do 2-3 tygodni po pierwszej. Nawożenie w późniejszych terminach
przekłada się na mniejszą plonotwórczą efektywność tego zabiegu. Jeżeli z jakichś powodów, np. długo zalegający śnieg, wiosenne nawożenie azotem jest opóźnione wtedy uzasadnione jest zastosowanie całej wiosennej dawki azotu jednorazowo.
Dobór nawozu– przykładowe rozwiązania
Dawka I
a. przy niedostatecznym nawożeniu P i K jesienią; Nitrofoski (lub inne nawozy P i K) tak dobrane, aby uzupełnić do 90% zapotrzebowania
rzepaku na fosfor i potas– stosować przed ruszeniem wegetacji + nawóz
azotowy do pełnej dawki;
b. przy nawożeniu startowym P i K – oczekujemy wyższego plonu niż zakładany
jesienią tzw. nitrofoski startowe; preferowany nawóz z dużą zawartością azotu
i względnie małą potasu i fosforu + nawóz azotowy do pełnej dawki;
c. na stanowiskach zasobnych w fosfor i potas o uregulowanym odczynie: saletra wapniowo-amonowa (saletrzak); saletra amonowa, siarczan amonu,RSM; saletro siarczan amonu d. łany rzadkie, dużo uszkodzeń mrozowych: pełna dawka azotu, wzbogacona w fosfor i potas.
Dawka II
a. na glebach ubogich w magnez, optymalne opady: saletra wapniowo-amonowa wzbogacona w magnez lub inne nawozy azotowe zawierające magnez;
b. przy dobrych warunkach wzrostu: saletra amonowa, saletra wapniowa amonowa (saletrzak), RSM, saletro-siarczan amonu.
MAGNEZ
Rzepak wykazuje duże zapotrzebowanie na magnez, a dolna granica zasobności gleby w ten składnik nie powinna być mniejsza od 5 mg/100 g gleby na glebach lekkich, a od 6 mg/100 gleby na glebach średnich.
Przy optymalnym poziomie zasobności gleby, wskazanym byłoby zastosowanie magnezu w ilości pokrywającej część zapotrzebowania bytowego, które kształtuje się na poziomie 13 kg MgO/1dt nasion. Najlepiej zastosować 1-1,5 dt/ha kizerytu na początku wiosennej wegetacji, co jest równoznaczne z wprowadzeniem do gleby 25-37,5 kg MgO i 20-30 kg S/ha. Wskazane jest również dolistne nawożenie roślin magnezem w fazach krytycznego zapotrzebowania na składnik, to znaczy w okresie od fazy rozety do kwitnienia. Praktycznie wskazanym byłoby dwu lub trzykrotne przeprowadzenie zabiegu dolistnego nawożenia, w ilości 1,6 kg MgO/ha (w każdym zabiegu) w postaci siarczanu magnezowego (nawóz
ten zawiera 16% MgO i 13% S).
Zabieg ten, o ile nie ma przeciwwskazań można połączyć z rutynowymi zabiegami ochroniarskimi, jak i nawożeniem mikroelementami.
SIARKA
Dawka tego składnika powinna kształtować się w zakresie 1/3-1/4 dawki azotu, czyli przykładowo dla 180 kg N/ha wyniesie 45-60 kg S/ha. Warto wiedzieć, że całość lub część zapotrzebowania rzepaku na ten składnik można pokryć stosując siarczan amonu lub saletro-siarczany amonu, które są bogate w siarkę.
Szczególnie ważne jest stosowanie tych nawozów w przypadku braku nawożenia innymi nawozami zawierającymi siarkę, przykładowo magnezowymi. Od fazy rozety do kwitnienia rzepaku wskazana jest ocena wizualna plantacji lub/oraz przeprowadzenie oceny zawartości siarki w roślinie.
Diagnoza odżywienia rzepaku
siarką, a także magnezem, pozwala na korektę tego stanu drogą dolistnej aplikacji siarczanu magnezu.
System nawożenia siarką
1. Przed wiosennym ruszeniem wegetacji
- kizeryt, sól gorzka, siarczan amonu, saletro-siarczan amonu, itp.
2. Pełnia wegetacji – do fazy kwitnienia
- siedmiowodny siarczan magnezu, pestycydy zawierające siarkę.
MIKROELEMENTY
Spośród podstawowych mikroskładników łan rzepaku w największej ilości pobiera żelazo, prawie do 2 kg • ha-1, następnie mangan, cynk, bor, miedź, a w najmniejszej ilości molibden. Jednakże standardowo tę roślinę nawozi się
borem i manganem (szczególnie, gdy pH gleby jest powyżej 6,0). Nie można również zapominać, że bardzo ważne jest prawidłowe odżywienie rzepaku molibdenem i miedzią.
Nawożenie mikroelementami generalnie przeprowadza się w postaci zabiegu dolistnego wykonując pierwszy zabieg jesienią w fazie 5-7 liści rzepaku oraz dwa zabiegi wiosną, tj. w fazie rozety (I zabieg) i w fazie zielonego pąka
(II zabieg). W warunkach niskiej zawartości boru w glebie, a takie przeważają w Polsce, dawka składnika kształtuje się w zakresie 1-1,5 kg B/ha. Natomiast w warunkach dobrej dostępności 0,5 kg B/ha. W przypadku manganu jednokrotna dawka wynosi 0,5-1,0 kg Mn/ha, gdy chemiczną formą manganu jest siarczan
lub 0,1-0,2 kg Mn/ha dla chelatu.
Podstawowym celem wiosennego nawożenia rzepaku ozimego powinno być stworzenie roślinom warunków do efektywnego wykorzystania azotu. Racjonalna realizacja tego zadania wymaga:
• dopasowania dawki azotu do potrzeb rośliny wynikających z oczekiwanego plonu nasion i wartości stanowiska;
• zbilansowanego stosowania magnezu, siarki i mikroskładników celem zmniejszenia ujemnych skutków niedoboru jednego z nich na wzrost rośliny;
• wprowadzenia i przestrzegania terminów przeprowadzania wszelakich zabiegów uprawowych minimalizujących działanie azotu (zwalczanie chorób i szkodników).










