arrow

Poradnik uprawy rzepaku ozimego

Porady dotyczące siewu

Rzepak ozimy to bardzo dobry przedplon w płodozmianie zdominowanym przez zboża. Zapewnia stanowisko bogate w składniki pokarmowe i odchwaszczone, co jest korzystne dla następujących po nim zbóż. Ze względu na termin zbioru pozwala również na właściwe doprawienie gleby i terminowy siew.

Uwzględnienie rzepaku w płodozmianie zbożowym skutkuje wymiernymi korzyściami finansowymi – oszczędności związane ze środkami ochrony roślin (herbicydy, fungicydy) oraz związanymi z poprawą jakości stanowiska – rzepak poprzez rozbudowany system korzeniowy uruchamia składniki pokarmowe z głębokich warstw gleby.

Rzepak ozimy – zalecenia dotyczące siewu:

Staranny siew rzepaku jest pierwszym i do tego beznakładowym warunkiem udanej uprawy. Siew wykonany w terminie w dobrze przygotowaną glebę ma podstawowe znaczenie dla późniejszego prawidłowego przebiegu wzrostu roślin.

Optymalne warunki wzrostu zapewnia uprawa przedsiewna. Kiełkujące małe nasiona rzepaku (MTN ok. 5-7 gram) nie powinny natrafiać na żadne przeszkody mechaniczne np. zalegającą słomę. Staranne rozdrobnienie i wymieszanie resztek pożniwnych warunkuje późniejsze optymalne wschody.

Następne warunki wyrównanych wschodów to:

– właściwa głębokość siewu. Mówi się, iż siew powinien być wykonany na głębokość, która jest dziesięciokrotnością średnicy nasiona, czyli w praktyce dość płytko, na głębokości ok: 1-2 cm.

Ze względu na mogące pojawić się problemy z odpowiednią wilgotnością, w przypadku przedłużającej się susz, należy w tym okresie starannie przygotować glebę. Bez względu na wybrany system uprawy, uproszczony, czy płużny, gleba powinna być pulchna jedynie do głębokości, na której wysiewamy nasiona. Poniżej powinna być tak zbita, aby móc zapewnić dobry kontakt nasiona z glebą i umożliwić podsiąkanie z głębokich warstw gleby (kapilarny transport wody).

Staranne przygotowanie stanowiska (opisane powyżej) zapewnia wyrównane wschody

Foto - wyrównane wschody rzepaku ozimego

Wyrównane wschody rzepaku ozimego

oraz ukorzenienie siewek

Foto: Optymalne ukorzenienie siewek

Optymalne ukorzenienie siewek

– w przypadku suszy wykorzystanie zapasów wody zgromadzonych w glebie poprzez ograniczoną ilość zabiegów uprawowych. Wówczas alternatywą może być uprawa uproszona, która ogranicza ilość przejazdów na polu do wymieszania resztek słomy z glebą oraz siew agregatem uprawowo-siewnym.

W efekcie niewłaściwego przygotowania gleby możemy obserwować nierównomierne wschody.

Foto: Nierównomierne wschody rzepaku ozimego

Nierównomierne wschody rzepaku ozimego

Stanowisko z niezagęszczoną glebą w strefie kiełkowania i wzrostu korzeni uniemożliwia podsiąkanie wody z głębokich warstw. Z kolei osiadająca  gleba uszkadza drobne korzonki roślin oraz powoduje odsłanianie części podliścieniowych (hypokotyli) młodych roślin.

Foto: Odsłanianie części podliścieniowych (hypokotyli) młodych roślin.

Odsłanianie części podliścieniowych (hypokotyli) młodych roślin.

Ważnym aspektem jest również prawidłowa obsada roślin.

Foto: Prawidłowa obsada rzepaku ozimego

foto: Prawidłowa obsada rzepaku

Prawidłowa obsada rzepaku ozimego

Błędów popełnionych podczas siewu nie da się naprawić. Złe ustawienie siewnika skutkuje zbyt dużą obsadą roślin – widoczne poniżej.

Foto: nadmierna obsada rzepaku ozimego

Nadmierna obsada rzepaku ozimego

Zwalczanie chwastów

Prawidłowa agrotechnika rzepaku łączy się z przeprowadzaniem odpowiednich zabiegów herbicydowych, przy wykorzystaniu substancji aktywnych z kilku grup chemiczny o różnorodnych mechanizmach działania.

 

Tab. 1. Substancje aktywne w zarejestrowanych herbicydach do odchwaszczania rzepaku.

 

Praktyczne porady dotyczące odchwaszczania rzepaku (odnoszą się również do pozostałych ozimin:

  • Biorąc pod uwagę aspekty ekonomiczne i praktyczne chwasty w rzepaku należy zwalczać jesienią.
  • Niewskazane jest opóźnianie zabiegów herbicydowych.
  • Warto inwestować w kompleksowe środki ochrony roślin.
  • Dzięki prowadzeniu obserwacji pogody i pola można lepiej wybrać termin, metodę i substancje aktywne do odchwaszczania

W przypadku zastosowania zabiegów doglebowych, należy pamiętać podstawowym warunku skuteczności takiego zabiegu, jakim jest aplikacja środków na wilgotną glebę. Ponadto równie ważnym czynnikiem jest to, iż zwalczane chwasty nie powinny wyjść z fazy siewki, aby nie tracić na skuteczności.

 

Substancja aktywna Herbicydy Dawki (l/ha)
przed siewem rzepaku
napropamid Devrinol 450SC 3,0
bezpośrednio po siewie do 3 dni
chlomazon Clomate 360 CS, Reactor 360 CS 0,33
Kalif 480 EC; Szpada 480 EC; Command 480 EC; Kilof 480 EC 0,25
chlomazon + napropamid Command Top 375 CS 2,75 – 3,0
  Command 480 EC, Kilof 480 EC, Szpada 480 EC + Devrinol 450 SC 0,2 + 2,0
petoksamid Conan 600 EC; Kliner 600 EC, Koban 600 EC 2,0
petoksamid + chlomazon Conan 600 EC; Kliner 600 EC, Koban 600 EC + Reactor 360 CS 1,75 + 0,25
Nero 424 EC 2,5 – 3,0
dimetachlor Teridox 500 EC 2,0
chlomazon + dimetachlor Pronap Extra 430 EC 2,5
Teridox 500 EC + Command 480 EC lub Kilof 480 EC lub Szpada 480 EC 2,0 + 0,15
chlomazon + dimetachlor + napropamid Colzor Trio 405 EC 2,5 – 4,0
Colzor Trio 405 EC + Teridox 500 EC 2,0 + 1,0
metazachlor Butisan 400 SC 2,5
Dakota 500 SC 2,0 – 3,0
Naspar 500 SC; Raper 500 SC; Rapsan 500 SC 2,0
chlomazon + metazachlor Kalif Mega 283 ZC; Nimbus 283 SE 2,5 – 3,0
Kilof 480 EC lub Szpada 480 EC + Butisan 400 SC 0,15 + 2,0
Command 480 EC + Dakota 500 SC albo Naspar 500 SC albo Raper 500 SC albo Rapsan 500 SC 0,2 + 1,5
metazachlor + dimetanamid-P Butisan Duo 400 EC; Springbok 400 EC 2,0-2,5
metazachlor + chinomerak Butisan Star 416 SC 3,0
Sultan Top 500 SC 2,0
metazachlor + chinomerak + dimetanamid-P Butisan Max 500 SE

Butisan Star Max 500 SE

2,0-2,5

Tabela 2. Substancje aktywne i preparaty do posiewnego zwalczania chwastów w rzepaku ozimym

 

Obok substancji stosowanych doglebowo istnieje cała gama środków do stosowania nalistnego:

Substancja aktywna Herbicydy Dawki (l/ha)
Bezpośrednio po siewie do przedostania się liścieni rzepaku na powierzchnię
chlomazon + dimeachlor Brasan 540 EC 2,0
bezpośrednio po siewie do fazy 4 liści rzepaku
metazachlor + chinomerak Tazachmer 500 SC 2,0
4-7 dni po siewie, bez względu na stadium rzepaku
metazachlor + chinomerak Butisan Star 416 SC 2,0-2,5
Sultan Top 500 SC 2,0
metazachlor + chinomerak + dimatanamid-P Butisan Max 500 SE

Butisan Star Max 500 SE

2,0-2,5
rzepak od fazy liścieni do 8 liści, chwasty od liścieni do 2 liści
etamatsulfuron metylu Salsa 75 WG, Clayton Bolero, Olleas 75 WG + adiuwant olejowy (np. Trend 90 EC) 20-25g + 0,1%
rzepak w fazie 1-3 liści, chwasty do 2 liścia
aminopyralid + metazachlor + pikloram Kliper, Spark 1,5
rzepak w fazie do 2 liści, na wschodzące chwasty
chinomerak + metazachlor + imazamox Cleravis 492,5 SC + Dash HC 1,5 + 1,0
rzepak w fazie do 2-4 liści, chwasty od liścieni do 4 liści
chinomerak + metazachlor + imazamox Cleravis 492,5 SC + Dash HC 1,5-2,0 + 1,0
rzepak od fazy 2 liści na chwasty do fazy 2 liści
metazachlor Bora; Fuego; Fuego Extra; Fym; Helm rap; Mechlor; Metazachlor; Metazanex; Metax; Mezotop; Mezzo; Naspar; Oscar; Parsan; Raper; Rapsan; Rego; Rexxan; Tenet; Zatem – wszystkie środki w formulacji 500 SC 2,0
Bantux, Butisan Mono 2,5
metazachlor + dimetanamid-P Butisan Duo 400 EC; Springbok 400 EC 2,0-2,5
metazachlor + chinomerak Butisan Star 416 SC 3,0
Sultan Top 500 SC 2,0
metazachlor + chinomerak + dimetanamid-P Butisan Max 500 SE

Butisan Star Max 500 SE

2,0-2,5
rzepak w fazie 3-4 liści; chwasty od liścieni do 4 liści
aminopyralid + chlopyralid + pikloram Astor 360 SL; Blast; Iguana ; Navigator 360 SL; Pontos 0,3
chlopyralid + pikloram Avocet 334 SL 0,35
chloryralid + pikloram + metazachlor Avocet 334 SL + Metazanex 500 SC 0,35 + 1,6
rzepak w fazie 4-6 liści; chwasty 2-3 liści lub w fazie rozety
chlopyralid Cliophar; Gloden Clopyralid; Hoder; Kak-Piral; Lontrel; Songhai; Vivendi – wszystkie środki w formulacji 300 SL; Effigo 0,3-0,4
propyzamid Kerb 50 WP 1,0 – 1,5
Barclay Propyz SC; PPZ-400 SC; Prince 400 SC; Propyzaflash SC; Turbopropyz SC 1,25 – 2,1
rzepak w fazie 4-6 liści; chwasty do 4 liści
propyzamid + chlopyralid Kerb 50 WP + Lontrel 300 SL 1,0 + 0,3-0,4
rzepak po przekroczeniu fazy 4 liści
bifenox Fox 480 SC 0,6-1,0
  Uwaga! Herbicyd ma zastosowanie wyłącznie w odmianach systemu Clearfield ®

 

Podczas stosowania środków ochrony roślin należy pamiętać o kilku zasadach i następstwach ich stosowania:Tabela 3. Terminy i środki do zwalczania chwastów dwuliściennych w rzepaku ozimym

  1. Większa liczba substancji aktywnych o różnych mechanizmach działania obniża ryzyko powstawania odporności wśród chwastów
  2. Zawarty w mieszaninach chlomazon powoduje przejściowe bielenie roślin rzepaku, objawy te przemijają i nie mają wpływu na plon.
  3. Środki doglebowe należy stosować na wilgotną glebę. Większość z substancji czynnych zawartych w takich herbicydach ma temperaturę działania większą od 0 °C
  4. Stosowanie bifenox’u może powodować przejściowe bielenie rzepaków. Substancja aktywna jest bezpieczna dla roślin, które wykształciły już całkowicie 4 liście, a temperatura skutecznego działania wynosi 4-25 °C.

Znając dobrze swoje pole możemy łatwiej przewidzieć występowanie niepożądanych samosiewów i chwastów, możemy łatwiej dobrać odpowiednie środki ochrony roślin.

Zwalczanie chwastów jednoliściennych i samosiewów zbóż

W zmianowaniu rzepak ozimy najczęściej następuje po zbożach, dlatego często pojawiają się samosiewy przedplonu, których zwalczanie jest bardzo istotne jesienią. Niezastosowanie się do tych wytycznych może skutkować dużą presją ze strony tych chwastów i silną konkurencją o światło, wodę i składniki pokarmowe.

 

Fotografia 7. Niezwalczone chwasty jednoliścienne

 

Ponadto problemem w takim zmianowaniu mogą być nieskutecznie zwalczone chwasty jednoliścienne w zbożach: perz, miotła zbożowa, wyczyńce i wiechliny.

Obserwowane ostatnio ciepłe jesienie, późniejsze pojawienie się niskich temperatur w okresie zimowym lub niedogodne warunki wczesną wiosną, skłaniają rolników do stosowania herbicydów w terminach jesiennych. Wszystkie dostępne obecnie preparaty mają skład oparty na siedmiu substancjach aktywnych:

 

Tabela 1. Wybrane graminicydy do zwalczania chwastów jednoliściennych w rzepaku ozimym.

Substancja aktywna Nazwa handlowa Zwalczane chwasty Dawka (l/ha) Zalecany termin stosowania (faza BBCH)
chzalofop – P – etylowy Leopard Extra 05EC jednoroczne, samosiewy zbóż 0,7-1,0 12-30
perz, wiechlina roczna 3,0 14-16
Pilot Max 10EC

 Targa 10EC

Szogun 10EC

jednoroczne 0,4-0,5 12-25
samosiewy zbóż 0,35-0,4 12-25
perz, wiechlina roczna 1,0-1,5 14-16
Targa Super 05EC jednoroczne 1,0 12-22
samosiewy zbóż 0,75 12-22
perz, wiechlina roczna 2,0-3,0 14-16
chizalofop – P – tefurylowy Grapan Extra 40EC

Pantera 040EC

jednoroczne, 2,0 12-25
perz, wiechlina roczna 2,0 14-16
cykloksydym Focus Ultra 100EC jednoroczne, samosiewy zbóż 1,0-1,5 12-22
perz, wiechlina roczna 3,0 14-16
fluazyfop – P – butulowy Fusilade Forte 150EC jednoroczne 0,75-1,0 12-22
samosiewy zbóż 0,5-0,75 12-22
perz, wiechlina roczna 1,5-2,0 14-16
Trivko jednoroczne 1,0-2,0 12-22
samosiewy zbóż 0,75-1,0 12-22
perz, wiechlina roczna 2,0-3,0 14-16
haloksyfop – R – metylu Gallant Super 104EC

Perenal 104EC

jednoroczne, samosiewy zbóż 0,5 12-22
kletodym

 

Centurion Plus 120EC

Select Super 120EC

jednoroczne, samosiewy zbóż 0,8 12-22
propachizafop Agil-S 100EC

Bosiak 100EC

jednoroczne 0,6-0,8 13-30
samosiewy zbóż 0,5-0,7 13-30
perz, wiechlina roczna 1,25-1,5 13-16

 

Stosowanie adiuwantów olejowych łącznie z wybranymi graminicydami poprawia skuteczność i umożliwia zmniejszenie dawki preparatu na hektar.

Najlepiej już jesienią rozpocząć walkę z chwastami jednoliściennymi. Optymalne warunki ich wzrostu mogą powodować silną konkurencję dla rzepaku ozimego. Korzyścią jesiennego zabiegu jest również to, iż na wiosnę mogą panować warunki uniemożliwiające przeprowadzenie zabiegu zwalczania samosiewów zbóż. Roztopy, czy opady mogą uniemożliwić wjazd w pole, a tym samym terminowe wykonanie oprysku. Ponadto zbytnie opóźnianie tego zabiegu sprawia, iż rzepak w przeciwieństwie do chwastów staje się coraz bardziej wrażliwy na substancję aktywną. Istotny jest również fakt, iż niskie temperatury nie wpływają na skuteczność działania tych środków, a efekty późnojesiennych oprysków będzie widać na wiosnę.

 

Fot. 2 silna konkurencję samosiewów jednoliściennych wobec rzepaku.

 

Zabiegów na jednoliścienne nie należy łączyć z innymi zabiegami ponieważ zarówno substancje aktywne z innych grup chemicznych jak i wszelkiego rodzaju mikronawozy i odżywki mogą silnie ograniczyć skuteczność chwastobójczą herbicydu.

Bardzo ważny jest również odpowiedni termin wykonania zabiegu. Najlepszym rozwiązaniem jest wykonanie go tak szybko jak to możliwe, gdyż od fazy BBCH 12 do BBCH 30, chwastu jednoliścienne i samosiewy są najbardziej wrażliwe. Należy przy tym pamiętać, aby rzepak był w fazie co najmniej dwóch liści właściwych.

Zabiegów zwalczania chwastów jednoliściennych nie należy łączyć z innymi zabiegami, gdyż substancje aktywne z innych grup chemicznych, odżywki, czy wszelkie mikronawozy mogą znacznie ograniczać skuteczność chwastobójczą herbicydu.

Insekty porady

Rzepak ozimy jest atakowany prze różnego rodzaju insekty już w fazie liścieni, a ich żerowanie kończy się dopiero wraz z nadejściem zimy. Cześć tych szkodników nie ma dużego znaczenia i występuje jedynie lokalnie, jednakże kilka z nich stanowi poważne zagrożenie z punktu widzenia ekonomicznego.

 

Szkodnik Próg ekonomicznej szkodliwości
Chowacz galasówek 2-3 chrząszcze w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni
Gnatarz rzepakowiec 1 larwa na roślinę
Mszyca kapuściana Na brzegu plantacji 2 kolonie na m2
Pchełki ziemne 1 chrząszcz na 1 metrze bieżącym rzędu
Pchełka rzepakowa 3 chrząszcze na 1 metrze bieżącym rzędu
Rolnice 6-8 gąsienic na m2
Tantniś krzyżowiaczek 1 gąsienica na roślinę
Śmietka kapuściana 3-5 muchówek w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni

Tabela 1. Progi ekonomicznej szkodliwości

 

Fot.1 Żółte naczynia wystawiane na polu w celu obserwacji nalatujących szkodników.

 

Ze względu na dużą liczbę gatunków szkodliwych, prawidłowa ochrona rzepaku wymaga od jego producentów prowadzenia monitoringu pola oraz dużej wiedzy z zakresu biologii szkodników, aby właściwie planować ochronę przed nimi. Prowadzenie obserwacji polowych pozwala na wyznaczenie optymalnego terminu zwalczania w oparciu o progi szkodliwości ekonomicznej.

 

Fot.2 Dzięki dużej powierzchni przylepiec skuteczniej wabi owady – łatwiej jest zaobserwować początek intensyfikacji nalotu szkodników.

 

Największym problemem w ochronie rzepaku ozimego jesienią jest zakaz stosowania zarejestrowanych zapraw insektycydowych. W zastępstwie tego stosuje się zwalczanie szkodników z zabiegach nalistnych, co jednak uniemożliwia pozbycie się owadów żerujących na korzeniach. Kwestia ta dotyczy przede wszystkim śmietki kapuścianej (larwy żerują na korzeniu), chowacza galasówka (larwy żerują na naroślach korzeniowych) oraz pchełki rzepakowej (larwy żerują w nerwach, ogonkach liściowych, łodydze i szyjce korzeniowej). Wszystkim tym owadom służy długa i ciepła jesień.

 

Fot.3 Intensywna ochrona insektycydowa nie uchroni plantacji przed porażeniem przez larwy śmietki kapuścianej.

 

Problemem jest również ograniczona ilość substancji aktywnych do zwalczania tylko niektórych gatunków szkodników (tab2). Ograniczone możliwości stosowania substancji chemicznych wymagają szczególnej uwagi przy stosowaniu podczas zmiennej i nieprzewidywalnej pogodzie.

 

Substancja aktywna Insektycyd Dawka (l/ha)
pchełka rzepakowa pchełki ziemne mszyca kapuściana gnatarz rzepakowiec
Perytroidy (temperatura stosowania poniżej 20 °C)
deltametryna Decis 2,5EC 0,25 0,35
deltametryna Decis Mega 50EW, Delta 50EW 0,15 0,15 0,15 0,15
deltametryna Khoisan 25EC 0,25 0,35
deltametryna Patriot 100EC 0,065
lambda-cyhalotryna Sparviero 0,075 0,075
Fosforoorganiczny + pyretroid (temperature stosowania powyżej 15 °C)
chloropiryfos + beta-cyflutryna Pyrinex Supreme 262ZW 1,0

Tabela 2. Wybrane insektycydy zarejestrowane do zwalczania jesiennego szkodników rzepaku.

Słodyszek rzepakowy

Słodyszek rzepakowy to jeden z najgroźniejszych szkodników w uprawie rzepaku ozimego. Cechuje się bardzo niskim progiem szkodliwości (1-2 chrząszcze na roślinie w fazie zwartego kwiatostanu lub 3-5 w fazie luźnego kwiatostanu), w związku z czym niezależnie od liczebności i długości nalotu, wymaga zwalczania chemicznego. Chrząszcze żywią się pyłkiem kwiatowym. Pierwsze naloty mają miejsce w fazie pąkowania, dlatego, aby dostać się do pożywienia insekty przegryzają pąki.

Zdjęcie - Słodyszek rzepakowy

Fot. Słodyszek rzepakowy

Uszkodzone pąki i kwiaty opadają pozostawiając na pędzie jedynie szypułki. W przypadku wystąpienia ochłodzenia po nalotach, które przyhamuje wegetację roślin, słodyszek powoduje większe straty, ponieważ przedłuża się okres żerowania na pąkach.

Żerowanie słodyszka rzepakowego

Fot. Żerowanie słodyszka rzepakowego

W momencie zakwitnięcia rzepaku szkodliwość słodyszka znacząco się zmniejsza.

Fot. Kwitnienie rzepaku

Fot. Kwitnienie rzepaku

W przypadku tego insekta bardzo ważny jest dokładny monitoring pola. Najlepszą metodą uzyskania informacji o szacowanym nalocie jest stosowanie żółtych naczyń. Jest to najprostszy sposób oceny wstępnej liczebności i gatunków owadów występujących na plantacji.

Fot. Żółte naczynia

Fot. Żółte naczynia

W momencie podjęcia decyzji o przeprowadzeniu zabiegu insektycydowego niezwykle ważny jest dobór środka ochrony roślin. Ważne jest, aby dobrane substancje aktywne były skuteczne w danych warunkach termicznych. Dodatkowo, aby zapobiec powstawaniu zjawiska odporności należy stosować substancje z różnych grup chemicznych o odmiennym mechanizmie działania.

Istotnym jest, aby podczas zabiegu przestrzegać wytycznych zapisanych w etykiecie-instrukcji środka. Tabela z insektycydami do zwalczania słodyszka rzepakowego w uprawie rzepaku ozimego:

Substancja aktywna Nazwa handlowa Dawka na ha Optymalna temperatura stosowania
Fosforoorganiczny + pyretroid
Chloropiryfos + cypermetryna Cyperpirifos, Klon Max, Nurelle D, Troll – wszystkie 550EC, Melia EC 0,6 l 15°C – 25°C
Fosforoorganiczne
Chloropiryfos Actipir, Arlopyr, Cronus, Decore, Dursban, Insodex, Jetban, Klon, Owadofos Extra, Pyrifos, Raven – wszystkie 480 EC 0,6 l Powyżej 15°C
Atena, Chlorop-Pro, Helios, Neptun, Pyrinex, Pyrisimex, Rook – wszystkie 480 EC 0,6 – 0,8 l
Cyren 480 EC 0,65 – 1,0 l
Dursban Delta 200 CS 1,5 l
Kloń 48 EC 0,6 l
Pyrinex 250 CS 0,75 – 1,0 l
Fosmet Boravi 50 WG 1,0 – 1,5 kg
Malation Fyfanon 440 EW 2,0 l
Etery arylo-propylowe
Etofenproks Trebon 30 EC 0,2-0,3 l Poniżej 20°C
Neonikotynoidy
Acetamipryd Acetamip, Acetamip New, Acetamipryd, Kobe, Lanmos, Miros, Mospilan, Sekil, Stonkat – wszystkie 20 SP 0,08-0,12 kg Obojętny termicznie
Grom, Piorun, Zeus – wszystkie 200 SL 0,08-0,12 l
Los Ovados 200 SE 0,12 – 0,25 l
Tiachlopryd Biscaya 240 OD, Vima-Tiachloprid 0,3 l Powyżej 10°C
Neonikotynoidy + pyretroidy
Tiachlopryd + deltametryna Proteus 110 OD 0,5-0,6 l 10°C -25°C
Acetamipryd + lambda-cyhalotryna Inazuma 130 WG 0,16-0,2 kg Powyżej 5°C
Oksadiazyny
Indoksakarb Avaunt 150 EC, Expicit 150 EC 0,17 l 5°C – 25°C
Pirydyny azometyn
Pimetrozyna Plenum 500 WG 0,15 kg Obojętny termicznie
Pyretroidy
Alfa-cypermetryna A-Cyper, Alciper, Alfacyper, Alfastop, Astaf, Asteria, Cyper-Fas, Fastac, Fiesta, Rufous, Tak Tak – wszystkie 100 EC 0,1 – 0,12 l Poniżej 20°C
Alfacypermetryna 10 EC, Proalfacypermetrin 0,1 – 0,12 l
Fastac Active 050 ME 0,2 – 0,3 l
Cypermetryna Cyperkill Max, Cythrin, Sorcerer, Super Cyper, Supersect – wszystkie 500 EC 0,05 l
Sherpa 100 EC 0,25 – 0,3 l
Deltametryna Decis, Deka, Desha, Poleci – wszystkie 2,5 EC 0,2 l
Decis Mega 50 EW, Delta 50 EW 0,1 l
DelCaps 050 CS, DelTop 050 CS, DeLux 050 CS 0,08 – 0,1 l
Khoisan 25 EC 0,2 l
Patriot 100 EC 0,05 l
Scatto 0,3 l
Esfenwalerat Sumi-Alpha 050 EC 0,25 l
Gamma-cyhalotryna Rapid 060 CS 0,06 – 0,08 l
Lambda-cyhalotryna Achilles, Bunt, Helm-Lambda, Spadix, Sutra – wszystkie 100 CS 0,06 l
Arkan, Judo, Karate Zeon, Kusti, LambdaCe, Ninja Wojownik – wszystkie 050 CS 0,12 l
Kaiso 050 EG, Kivano 050 EG Kaiso Sorbie 0,15 kg
Minori 050 EC 0,12 – 0,15 l
Nagomi 25 WG 0,25–0,3 kg
Sparviero 0,075 l
Tau-fluwalinat Mavrik Vita 240 EW, Kaliber 240 EW 0,2 l
Zeta-cypermetryna Alstar Pro, Ammo Super, Fury, Minuet, Titan – wszystkie 100 EW 0,1 l
Chowacze łodygowe

W warunkach klimatycznych panujących w Polsce, szkodniki mogą nawet całkowicie zniszczyć plantację, a średnie straty w okresie wegetacji szacuje się zwykle na co najmniej 15%. Dlatego wraz z nadejściem wiosny należy prowadzić monitoring pól na obecność szkodników.Żółte naczynie do monitorowania pól

W momencie, gdy rzepaki rozpoczynają intensywny rozwój jako pierwsze pojawiają się chowacze łodygowe.

Chowacz

Podstawową i najskuteczniejszą metodą walki z tymi szkodnikami jest stosowanie zabiegów chemicznych. Przykłady preparatów do zwalczania chowaczy w tabeli poniżej.

Substancja aktywna Nazwa handlowa Dawka na ha Optymalna temperatura stosowania Zakres rejestracji
Chowacz brukwiaczek Chowacz czterozębny
Fosforoorganiczny + pyretroid
Chloropiryfos + cypermetryna Cyperpirifos 550EC 0,6 l 15°C – 25°C +
Klon Max 550EC +
Nurelle D 550EC + +
Troll 550EC +
Melia EC +
Fosforoorganiczne
Chloropiryfos Actipir 480 EC 0,6 l Powyżej 15°C +
Arlopyr 480 EC +
Cronus 480 EC + +
Decore 480 EC +
Dursban 480 EC + +
Insodex 480 EC +
Jetban 480 EC + +
Klon 480 EC + +
Owadofos Extra 480 EC + +
Pyrifos 480 EC +
Raven 480 EC + +
Atena 480 EC 0,6-0,8 l +
Chlorop-Pro 480 EC + +
Helios 480 EC +
Pyrinex, 480 EC + +
Pyrisimex 480 EC + +
Neptun 480 EC +
Rook 480 EC + +
Cyren 480 EC 0,65-1,0 l +
Dursban Delta 200 CS 1,5 l + +
Kloń 48 EC 0,6 l + +
Pyrinex 250 CS 0,75-1,0 l + +
Fosmet Boravi 50 WG 1,0-1,5 kg + +
Etery arylo-propylowe
Etofenproks Trebon 30 EC 0,2-0,3 l Poniżej 20°C + +
Neonikotynoidy
Acetamipryd Acetamip 20 SP 0,20- 0,25 kg/ha Obojętny termicznie + +
Acetamip New 20 SP + +
Acetamipryd 20 SP + +
Ceta 20 SP + +
Kobe 20 SP + +
Lanmos 20 SP + +
Mospilan 20 SP + +
Sekil, 20 SP + +
Tiachlopryd Biscaya 240 OD, 0,3 l Powyżej 10°C +
Vima-Tiachloprid +
Neonikotynoidy + pyretroidy
Tiachlopryd + deltametryna Proteus 110 OD 0,5-0,6 l 10°C-25°C + +
Acetamipryd + lambda-cyhalotryna Inazuma 130 WG 0,16-0,2 kg Powyżej 5°C + +
Pyretroidy
Alfa-cypermetryna A-Cyper 100 EC 0,1-0,12 l Poniżej 20°C + +
Alciper 100 EC + +
AlfaCyper 100 EC + +
Astaf 100 EC + +
Asteria 100 EC + +
Cyper-Fas 100 EC + +
Fastac 100 EC + +
Tak Tak 100 EC + +
Alfacypermetryna 10 EC + +
Proalfacypermetrin + +
Fiesta 100 EC 0,1 l + +
Alfastop 100 EC 0,12 l + +
Fastac Active 050 ME 0,15-0,3 l +
Cypermetryna Cyperkill Max 500 EC 0,05 l +
Cythrin 500 EC +
Sorcerer 500 EC +
Superkill 500 EC +
Deltametryna Deka 2,5 EC 0,2 l +
Poleci 2,5 EC +
Decis Mega 50 EW, 0,15 l +
Delta 50 EW +
DelCaps 050 CS 0,08-0,1 l +
DelTop 050 CS +
DeLux 050 CS +
Patriot 100 EC 0,075 l +
Scatto 0,3 l + +
Gamma-cyhalotryna Rapid 060 CS 0,06-0,08 l + +
Lambda-cyhalotryna Achilles 100 CS 0,075 l/ha +
Bunt 100 CS +
Helm-Lambda 100 CS +
Karate Zeon 100 CS + +
Spadix 100 CS +
Sutra 100 CS +
Arkan 050 CS 0,125 l/ha

 

+ +
Judo 050 CS + +
Karate Zeon 050 CS +
Kusti 050 CS +
LambdaCe 050 CS + +
Wojownik 050 CS +
Ninja 050 CS 0,12 l/ha + +
Kaiso 050 EG 0,15 kg + +
Kivano 050 EG + +
Kaiso Sorbie +
Minori 050 EC 0,15 l + +
Nagomi 25 WG 0,3 kg + +
Sparviero 0,075 l +
Tau-fluwalinat Kaliber 240 EW 0,2 l +
Mavrik Vita 240 EW, +
Zeta-cypermetryna Alstar Pro 100 EW 0,1 l +
Ammo Super 100 EW + +
Fury 100 EW + +
Minuet 100 EW + +
Rage 100 EW +
Titan 100 EW + +

Zabieg przeciwko chowaczowi brukwiaczkowi wykonujemy zgodnie z sygnalizacją, po pojawieniu się chrząszczy na plantacji, gdy średnia dobowa temperatura przekracza 6°C, przed złożeniem jaj. W przypadku przedłużających się okresów chłodu na wiosnę zabieg najczęściej należy powtórzyć. Pierwszych intensywnych nalotów, w zależności od przebiegu pogody, spodziewać się można już na początku marca. Niektóre środki zawierające chloropiryfos można stosować również w okresie 7-10 dni po nalotach, gdyż niszczą one również jaja i młode larwy obecne w roślinach. W przypadku tego szkodnika próg ekonomicznej szkodliwości to 10 chrząszczy w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni lub 2-4 chrząszczy na 25 roślinach.Chowacz łodygowy

W przypadku chowacza czterozębnego próg ekonomicznej szkodliwości to 20 chrząszczy w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni lub 5 chrząszczy na 25 roślinach. W przypadku licznego pojawu szkodniku lub gdy zabieg jest stosowany do jednoczesnego zwalczania słodyszka stosujemy wyższe z zalecanych dawek – utrzymujemy dzięki temu skuteczność zabiegu jak również ograniczamy możliwość pojawienia się odporności na substancje aktywne wśród insektów.

Chowacz

Wapnowanie

Wapnowanie w uprawie rzepaku

Niezależenie od wybranego sposobu  uprawy (orkowy – bezorkowy) warto pamiętać, że okres po żniwach to obok uprawy roli ale również a może przede wszystkim czas na korektę odczynu gleby. Za chwilę przystąpimy bowiem do nawożenia roślin makro i mikroelementami i aby zoptymalizować ich pobranie  i wykorzystanie przez rośliny konieczny jest odpowiednie zakres pH gleby.

Poniżej znajdą Państwo podstawowe zalecania oraz zasady, których warto przestrzegać przy przygotowaniu pola pod uprawę rzepaku – zaczynamy od wapnowania.

 

Odczyn gleby

Do podstawowych czynników produkcji, które w głównym stopniu rzutują na poziom plonowania rzepaku zalicza się odczyn gleby, czyli stopień jej zakwaszenia. Przyjmuje się, że optymalny przedział odczynu dla rzepaku ozimego mieści się w zakresie pH od 6,0-7,0 (obowiązuje zasada, że im gleba cięższa tym jest wskazana wyższa wartość odczynu w podanym przedziale).

 

Na co wpływa odczyn gleby?

Trzeba wiedzieć, że odczyn gleby, którego miernikiem jest wartość pH ma tak podstawowe znaczenie dla prawidłowego wzrostu i rozwoju roślin, że gdy jest niekorzystny zwykle reagują one znacznym spadkiem plonu. Jednakże reakcji tej nie da się porównać z niedoborem żadnego ze składników pokarmowych, takich jak azot, fosfor czy potas, gdyż w przeciwieństwie do niedoborów składników pokarmowych, które bezpośrednio ograniczają wzrost roślin, wartość pH ma kolosalny wpływ na środowisko ich życia, tj. glebę. Decyduje o tym, co żyje w danej glebie od najmniejszego mikroorganizmu przez bakterie czy grzyby po rośliny uprawne. Wpływa na toksyczność niektórych pierwiastków, przykładowo glinu, który może przy niskim pH (poniżej 5,5) stanowić zagrożenie dla rozwoju roślin (glin ogranicza przede wszystkim rozwój systemu korzeniowego – fot 1.)rozwój systemu korzeniowego

Wpływa również na procesy wietrzenia minerałów i magazynowania składników pokarmowych w glebie (sorpcja), co decyduje o ilości składników pokarmowych dostępnych dla roślin. Wartość pH ma także wpływ na jakość i tempo powstawania w glebie próchnicy, jak również na procesy uwalniania z niej składników pokarmowych. A przede wszystkim decyduje o dostępności składników pokarmowych z gleby dla roślin i to zarówno makro, jak i mikroelementów (rys.1).

Wapnowanie a przyrost akumulacji azotu w uprawie pszenicy i rzepaku

Przekłada się to nie tylko na wzrost efektywności nawożenia ale również na wyższe plony (rys.2).

Wapnowanie a przyrost plonu pszenicy i rzepaku

Poza tym odczyn ma bardzo istotny wpływ na strukturę gleby (wapń stanowi lepiszcze agregatów glebowych – gruzełków). Już przy lekkim zakwaszeniu (poniżej pH 6,2) minerały ilaste (najdrobniejsza frakcja gleby odpowiedzialna za jej żyzność) stają się mobilne. Prowadzi to do rozpadu agregatów glebowych, pogorszenia struktury oraz wymywania minerałów w głąb profilu, czyli następuje degradacja gleby. Zatem, jak wynika z przytoczonych informacji utrzymywanie odpowiedniego odczynu gleby w racjonalnej produkcji rzepaku ma znaczenie pierwszoplanowe (w razie potrzeby wpierw trzeba glebę odkwasić, a następnie planować dopiero nawożenie makro i mikroskładnikami).

 

Zbyt wysokie pH jest również niekorzystne

Należy jednak podkreślić, że nie można również przesadzić z odkwaszaniem, gdyż zbyt wysokie pH jest tak samo szkodliwe, jak zbyt niskie, przykładowo zmniejsza dostępność fosforu oraz większości mikroelementów np.: boru czy manganu – wyjątek stanowi molibden, którego dostępność rośnie w miarę wzrostu pH.

 

Ustalanie dawki wapna.

Wskaźnikiem potrzeb wapnowania jest pH gleby (tab.1).

Tabela 1. Przedziały odczynu gleb w 1 mol KCl

Odczyn Zakres pH
Bardzo kwaśny do 4,5
Kwaśny 4,6-5,5
Lekko kwaśny 5,6-6,5
Obojętny 6,6-7,2
Zasadowy od 7,3

Jednakże dla prawidłowego ustalenia dawki wapna, Stacje Chemiczno Rolnicze, uwzględniają także jej kategorię agronomiczną (tab. 2 i 3).

Tabela 2. Potrzeby wapnowania gleb mineralnych (gleby orne)

ocena potrzeb wapnowania Kategoria agronomiczna gleb
bardzo lekkie lekkie średnie ciężkie
pH w 1 mol KCl
Konieczne do 4,0 do 4,5 do 5,0 do 5,5
Potrzebne 4,1-4,5 4,6-5,0 5,1-5,5 5,6-6,0
Wskazane 4,6-5,0 5,1-5,5 5,6-6,0 6,1-6,5
*ograniczone 5,1-5,5 5,6-6,0 6,1-6,5 6,6-7,0
Zbędne od 5,6 od 6,1 od 6,6 od 7,1

* optymalny zakres odczynu dla danej kategorii agronomicznej gleby

Tabela 3. Dawki nawozów wapniowych w tonach CaO na 1 hektar

Kategoria agronomiczna

gleby

ocena potrzeb wapnowania
konieczne potrzebne wskazane ograniczone
bardzo lekkie

lekkie

średnie

ciężkie

3,0

3,5

4,5

6,0

2,0

2,5

3,0

3,0

1,0

1,5

1,7

2,0

1,0

1,0

* w praktyce dawkę wapna w formie tlenkowej (CaO, MgO) powyżej 2 t/ha w stanowiskach z glebami lekkimi; 3 t/ha – średnimi i 4 t/ha – ciężkimi należy rozłożyć na okres co najmniej 2 lat, aby zapobiec zjawisku potocznie zwanym przewapnowaniem gleby

Zgodnie z zaleceniami tej metody każda gleba charakteryzuje się optymalnym zakresem pH z rolniczego punktu widzenia, tzn. w zakresie tym wypadkowa dostępności wszystkich składników pokarmowych i wody, a także warunki wzrostu roślin są najkorzystniejsze. Wapnowanie powyżej tego zakresu jest zabiegiem zbędnym, a może być nawet szkodliwe (o czym była mowa powyżej). Z tej też przyczyny zawsze wapnuje się glebę a nie roślinę. Następnie dopiero powinno dokonywać się doboru roślin do  poszczególnego rodzaju i odczynu gleby. W praktyce niestety często robi się odwrotnie, tj. uprawia się rośliny wymagające jak rzepak w słabych stanowiskach, a następnie stara się poprawić ich żyzność. Takie postępowanie nie tylko prowadzi do wzrostu kosztów uprawy ale bywa zazwyczaj również mniej efektywne.

 

Odkwaszanie gleby a zmianowanie.

Na odkwaszanie gleby czy zapobieganie jej zakwaszaniu należy zawsze patrzeć przez pryzmat zmianowania. Nawozy wapniowe powinno stosować się pod przedplon rzepaku (rys.3).

Terminy wapnowania w technologii uprawy i nawożenia rzepaku ozimego

Przykładowo, gdy rzepak ozimy poprzedza pszenica ozima to wapnowanie powinniśmy wykonać przed jej siewem. Wynika to z tego, że efekt działania nawozów odkwaszających najczęściej jest optymalny dopiero w drugim roku po ich zastosowaniu (po zastosowaniu nawozu wapniowego wymagany jest pewien czas na jego rozpuszczenie i odkwaszenie gleby). Przy braku wapnowania pod przedplon nawóz wapniowy należy zastosować natychmiast po zbiorze przedplonu i dobrze go wymieszać z glebą. W praktyce możemy mieć do czynienia z jeszcze bardziej skrajnym przypadkiem, gdy dopiero po wschodach roślin lub w okresie zimowym zorientujemy się, że odczyn gleby jest zbyt niski. W tej sytuacji, aby choć w części poprawić warunki panujące w glebie można zastosować niewielką ilość nawozu wapniowego (0,25-0,50 t CaO/ha), lecz dopiero od momentu  wytworzenia przez rośliny odpowiedniej rozety jesiennej (5-6 liści) do spoczynku zimowego lub w skrajnym przypadku wczesną wiosną.  Dobór nawozów do wykonania tego zabiegu sprowadza się tylko do stosowania nawozów wapniowych węglanowych, które powinny odznaczać się dużą reaktywnością (przykładowo kredy). Trzeba jednak zaznaczyć, że w miarę możliwości wapnowania w terminie interwencyjnym należy unikać, gdyż jest to wybór tzw. „mniejszego zła”. Poza tym wapnowanie w terminach krytycznym i interwencyjnym nie dość, że jest zdecydowanie mniej efektywne to jeszcze często koliduje z innymi zabiegami nawozowymi, prowadząc przykładowo do strat azotu. Dlatego dokonując wyboru terminu wapnowania należy mieć także na uwadze reakcje nawozów wapniowych z innymi nawozami, które mogą prowadzić do strat składników pokarmowych. Stąd też nawozów zawierających formę amonową azotu, jak i nawozów fosforowych nie powinno się stosować bezpośrednio przed lub po wapnowaniu (straty azotu w postaci ulatniającego się amoniaku i fosforu poprzez jego uwstecznianie do form nierozpuszczalnych w wodzie). Z tej samej przyczyny (straty azotu) nie należy wysiewać wapna na obornik lub gnojowicę. Między tymi zabiegami wskazana jest przerwa, która powinna trwać przynajmniej przez 4-6 tygodni.

 

Prawidłowe działanie nawozów wapniowych.

Trzeba również pamiętać, że warunkiem prawidłowego działania nawozów wapniowych jest ich równomierne wymieszanie z glebą na całej głębokości warstwy ornej. Dlatego zaleca się wapnować bezpośrednio na ściernisko a następnie wykonać uprawę, która w połączeniu z późniejszą orką siewną pozwala na spełnienie tego warunku. Oczywiście, gdy przeprowadzamy wapnowanie po wschodach rzepaku to nie ma możliwości wymieszania wapna z glebą, co w znaczący sposób zmniejsza efektywność tego zabiegu. Poza tym trzeba mieć na uwadze, że ze względu na niewielką ilość nawozu, którą możemy zastosować w czasie wegetacji rzepaku to po jego zbiorze należy przeprowadzić „normalne” wapnowanie, tj. zastosować odpowiednio wysoką dawkę nawozu wapniowego, który po zastosowaniu należy dobrze wymieszać z glebą.

 

Częstotliwość stosowania nawozów wapniowych.

Kolejnym zagadnieniem, które należy rozważyć to częstotliwość stosowania nawozów wapniowych. Rolnicy bardzo często zadają sobie pytanie czy wapno stosować w małych dawkach częściej czy w dużych rzadziej. Ze względu na to, że wapnowania generalnie nie należy łączyć z innymi zabiegami nawozowymi w praktyce przyjmuje się, że korekty odczynu powinno się dokonywać, co 3-5 lat. Gleby lekkie (mniejszy kompleks sorpcyjny) wapnujemy częściej mniejszymi dawkami, natomiast gleby ciężkie (większy kompleks sorpcyjny) większymi. Jednocześnie bardzo ważne jest aby nie dopuszczać do zbyt dużego spadku odczynu gleby, mianowicie gleby lekkie należy wapnować, gdy odczyn zbliży się do pH 5,5, średnie 6,0 a ciężkie 6,5. Zbyt długie zwlekanie z wapnowaniem nie tylko wpływa na wysokość dawki wapna ale także sprawia, że gleba w dłuższym okresie czasu jest mniej sprawna.

 

Nawożenie podstawowe fosforem i potasem

Nawożenie podstawowe rzepaku ozimego – fosfor i potas

Przystępując do nawożenia trzeba mieć na uwadze, że rzepak ozimy zalicza się do roślin o bardzo dużych potrzebach pokarmowych. Przykładowo przy plonie nasion na poziomie 4,5 t/ha pobiera średnio 110-135 kg P2O5 i 315-360 kg K2O. Stąd też w praktyce aby pokryć tak wysokie zapotrzebowanie roślin nawożenie tymi składnikami trzeba dokładnie zaplanować i to nie tylko w uprawie rzepaku ale w całym zmianowaniu. Wynika to z tego, że rzepak reaguje nie tylko na bieżące nawożenie fosforem i potasem ale przede wszystkim na poziom zasobności gleby.

Siew rzepaku ozimego – przygotowanie stanowiska

Przyjmuje się, że zasobność gleby w fosfor przed siewem rzepaku powinna kształtować się co najmniej w górnym zakresie zasobności średniej, tj. 14-15 mg P2O5/100 g gleby a najlepiej aby była wysoka (około 18 mg P2O5/100 g gleby).  Jednocześnie system nawożenia potasem powinien być tak opracowany, aby po zbiorze przedplonu doprowadzić zasobność gleby w przyswajalny składnik do co najmniej górnego zakresu poziomu średniego. Gleba lekka winna natomiast charakteryzować się zakresem zasobności w potas na poziomie klasy wysokiej (tab.1).

Tabela 1. Klasy zasobności przyswajalnego fosforu i potasu w glebie, mg/100g gleby

Klasa zasobności P2O5 K2O
Kategoria agronomiczna gleb
b. lekkie lekkie średnie Ciężkie
b. niska

niska

średnia

wysoka

b. wysoka

<5,0

5,1-10

10,1-15

15,1-20

>20

<2,5

2,5-7,5

7,6-12,5

12,6-17,5

>17,6

<5,0

5,1-10

10,1-15

15,1-20

>20,1

<7,5

7,6-12,5

12,6-20

20,1-25

>25,1

<10

10,1-15

15,1-25

25,1-30

>30,1

źródło: SCHR

Gdy posiadamy tak przygotowane stanowisko to można znacząco ograniczyć nawożenie mineralne tymi składnikami w stosunku do potrzeb, gdyż znaczna część zapotrzebowania roślin na te składniki zostanie pokryta z zasobów glebowych. Będzie ona tym większa im wyższa będzie zasobność gleby w przyswajalne składniki pokarmowe, a także będą lepsze warunki ich pobierania z gleby, tj. wysoką efektywność nawożenia uzyskuje się na glebach o uregulowanym odczynie, odpowiedniej strukturze i zasobnych w materię organiczną.

Prawidłowe odżywienie rzepaku fosforem i potasem w okresie jesiennym jest warunkiem dobrego przezimowania roślin

Fot. 1. Prawidłowe odżywienie rzepaku fosforem i potasem w okresie jesiennym jest warunkiem dobrego przezimowania roślin

Ustalanie dawki – fosfor i potas.

W takim przypadku, przy powyższej zasobności, aby uzyskać plon w granicach 4-5 ton nasion z hektara wskazane jest nawożenie w granicach 140-180 kg K2O/ha i  80-110 kg P2O5/ha. Natomiast na glebach o niskiej zasobności nawożenie mineralne należy zwiększyć o około 25-50% w stosunku do potrzeb (część składnika wprowadzona w nawozie przeznaczona jest na podniesienie zasobności gleby). Przy czym warto mieć rozpoznaną zasobność gleby na polu, na którym zamierzamy uprawiać rzepak już przed siewem przedplonu aby w razie potrzeby przynajmniej częściowo zwiększyć jego nawożenie.  Trzeba mieć na uwadze, że rzepak budując bardzo głęboki system korzeniowy  pobiera znaczne ilości składników pokarmowych z podglebia (efektywne pobieranie składników pokarmowych może sięgać nawet do 1,5 m). Stąd też zwiększone nawożenie rośliny przedplonowej ma na celu przede wszystkim wzbogacenie głębszych warstw gleby. Oczywiście nawożenie bieżące  na glebach wyczerpanych również musi być odpowiednio większe.

Ustalając wysokość nawożenia mineralnego rzepaku fosforem i potasem poza ustaleniem zapotrzebowania i uwzględnieniem zasobności gleby w przyswajalne składniki pokarmowe trzeba również mieć na uwadze dopływ składników z przyorywanych resztek pożniwnych lub stosowanych nawozów naturalnych (obornik, gnojówka, gnojowica). W tym celu należy systematycznie prowadzić bilans obu składników w zmianowaniu, korygując przed każdym kolejnym sezonem wegetacyjnym dane o plonach i ilości składników wprowadzonych do gleby w resztkach pożniwnych czy zastosowanych nawozach naturalnych. Warto wiedzieć, że przykładowo decydując się na przyoranie słomy do gleby wraca większość pobranego przez rośliny potasu, gdyż składnik ten gromadzony jest przede wszystkim w organach wegetatywnych roślin, odmiennie wygląda sytuacja z fosforem, który głównie gromadzony jest w ziarnie i nasionach, a co się z tym wiąże w większości wywożony jest z pola (tab.2).

Tabela 2. Przykładowy bilans nawozowy fosforu i potasu w zmianowaniu

Elementy bilansu Składniki pokarmowe
Fosfor, P2O5 Potas, K2O
Potrzeby Dopływ Potrzeby Dopływ
Potrzeby pokarmowe, suma 348 62 865 597
Buraki cukrowe, 55 t/ha

korzenie

liście

 

44

40

 

24

 

100

200

 

180

Jęczmień jary, 5 t/ha

Ziarno

słoma

 

45

10

 

5

 

25

110

 

99

Rzepak ozimy, 4 t/ha

Nasiona

Słoma

 

88

42

 

21

 

40

235

 

210

Pszenica ozima, 7 t/ha

Ziarno

Słoma

 

55

24

 

12

 

35

120

 

108

Saldo bilansowe -286 -268
Potrzeby nawozowe 381* 298*

* przyjęto odpowiednio 75 i 90% wykorzystanie fosforu i potasu w zmianowaniu z zastosowanych nawozów mineralnych (Grzebisz 2009 – modyfikacja)

Ilość składników pokarmowych uwalniających się z nawozów organicznych i naturalnych (słoma, obornik, gnojowica) można rozpatrywać zarówno w członie zmianowania (przykładowo: jęczmień jary – rzepak), jak i całym zmianowaniu. Rozpatrując składniki w członie zmianowania trzeba mieć na uwadze, że w pierwszym roku po wprowadzeniu nawozów dostępna dla roślin jest tylko ich część, gdyż zarówno nawozy organiczne, jak i naturalne rozkładają się w glebie w przez kilka lat. Przyjmuje się, że w pierwszym roku uwalnia się do gleby około 15-30% fosforu i 50-70% potasu. Podczas, gdy w całym zmianowaniu wartości te zwiększają się do 40-60% w przypadku fosforu i nawet 80-90% w przypadku potasu. Jednocześnie warto pamiętać, że decydując się na przyoranie słomy trzeba jej zapewnić optymalne warunki mineralizacji, tj. dobrze ją rozdrobnić i wymieszać z glebą (im gleba cięższa tym płyciej, aby była dostateczna dostępność tlenu), a przede wszystkim zastosować azot na jej mineralizację – dotyczy słomy zbóż.

Nawożenie potasem.

Nawożenie, szczególnie potasem rzepaku ozimego można podzielić na dwie części, tj. około 1/2-3/4 zastosować jesienią przedsiewnie, a około 1/2-1/4 wczesną wiosną przed ruszeniem wegetacji lub na terenach na których w okresie wiosennym zwykle występuje niedobór wody jeszcze jesienią przed spoczynkiem zimowym, gdyż trzeba mieć na uwadze że nawóz aby mógł zadziałać musi się rozpuścić i przemieścić w głąb gleby a do tego potrzebne są opady.

Nawożenie fosforem.

Natomiast wiosenne nawożenie fosforem jeśli na takie się decydujemy powinno mieć charakter wybitnie startowy (przyspiesza regenerację uszkodzeń i początkowy wzrost roślin), gdyż składnik ten generalnie bardzo słabo się przemieszcza w głąb profilu glebowego, co sprawia że przy braku wymieszania z glebą może być pobierany tylko z wierzchniej warstwy. Zatem stosowanie wysokich dawek nawozów fosforowych na wiosnę jest w zdecydowanej większości nawożeniem rośliny następczej, która będzie uprawiana po rzepaku.

Zarówno fosfor, jak i potas między innymi korzystnie wpływają na rozwój systemu korzeniowego

Fot. 2. Zarówno fosfor, jak i potas między innymi korzystnie wpływają na rozwój systemu korzeniowego

Jak wybrać nawóz?

Dokonując wyboru nawozów fosforowych i potasowych  do nawożenia rzepaku warto zwrócić uwagę na fakt, że rzepak nie ma preferencji co do form chemicznych tych składników zawartych w nawozach. Ważne jest aby nawozy te po zastosowaniu w miarę szybko rozpuściły się w glebie, gdyż trzeba przypomnieć, że rośliny pobierają składniki pokarmowe z roztworu glebowego, a więc po uprzednim ich rozpuszczeniu w „wodzie glebowej”. Problem z rozpuszczalnością dotyczy przede wszystkim nawozów fosforowych lub wieloskładnikowych z zawartością fosforu, gdyż na rynku znajduje się szereg nawozów, które zawierają przynajmniej część tego składnika (czasami większość) w formach bardzo słabo rozpuszczalnych w wodzie. Zatem uwalnianie fosforu do gleby z tego typu nawozów odbywa się w długim okresie czasu. Stąd też w sytuacji niskich zasobności gleby w przyswajalny fosfor nawożenie rzepaku fosforem powinno opierać się na nawozach łatwo rozpuszczalnych. Jednocześnie dokonując wyboru nawozu warto zwrócić uwagę na zawartość składników drugoplanowych, przykładowo magnezu czy siarki, gdyż nawet niewielka ich zawartość pozwala na pokrycie jesiennych potrzeb rzepaku, które względem tych składników nie są duże.

Nawożenie rzepaku ozimego - azot ważny również jesienią

Nawożenie rzepaku ozimego – azot ważny również jesienią.

Przygotowanie roślin do zimy.

Przystępując do uprawy rzepaku trzeba mieć na uwadze, że głównym składnikiem pokarmowym, który jest odpowiedzialny za prawidłowy rozwój, jak i „przygotowanie” roślin do zimy jest azot. Przy czym w praktyce azot jesienią należy stosować z umiarem, i  unikać przenawożenia tym składnikiem, gdyż powoduje on:

– przyspieszenie wzrostu rośliny co przed zimą nie zawsze jest korzystne (zbyt duża dostępność azotu może prowadzić do nadmiernego „wybujania” łanu rzepaku i wyniesienia pąka wierzchołkowego – przy nadmiernej podaży azotu w glebie szczególnie trzeba uważać na prawidłowe stosowanie regulatorów wzrostu),

– zwiększenie zawartości wody w roślinie co zmniejsza mrozoodporność (stosując azot należy zadbać o to aby był on prawidłowo zbilansowany innymi składnikami, gdyż zapewnia to w miarę szybkie wbudowywanie pobieranego azotu w struktury roślinne, co zmniejsza ilość wody w komórkach roślinnych – tym samym zwiększa się ich odporność na mróz),

– zmniejszenie odporności na choroby (azot stanowi dobrą odżywkę dla patogenów),

– obniżenie zawartości roślinnych regulatorów odpowiedzialnych za mrozoodporność (składnik ten wpływa na gospodarkę hormonalną roślin – nadmiar azotu opóźnia hartowanie roślin przed zimą).

Tym nie mniej trzeba mieć na uwadze, że dobrze rozwinięty łan rzepaku już jesienią jest w stanie pobrać od 60 do 80 kg N/ha, natomiast łany nadmiernie wybujałe potrafią zgromadzić znacznie powyżej 100 kg N/ha. Takie łany zwykle wyczerpują azot z gleby, co przy długiej wegetacji  może prowadzić do nadmiernego rozcieńczenia tego składnika w roślinach, co z kolei ujemnie wpływa na proces tworzenia zawiązków plonotwórczych w okresie jesiennym.

Zapewnienie odpowiedniej fazy rozwojowej.

Zatem, aby zapewnić odpowiednią fazę rozwojową roślin przed zimą, jak i ich właściwe odżywienie zalecane jest nawożenie azotem, średnio w ilości około 40-50 kg/ha, szczególnie gdy:

– rzepak uprawiany jest w stanowiskach ubogich w azot,

– rzepak będzie zasiany z opóźnieniem w stosunku do terminu optymalnego dla danego regionu,

– po przedplonach zbożowych, szczególnie gdy przyorano słomę, a nie zastosowano w ogóle lub zastosowano zbyt małą dawkę azotu na jej mineralizację,

– gdy panują złe warunki do mineralizacji azotu glebowego (zła struktura, niski odczyn, niskie temperatury i duże opady).

Pierwsze objawy niedoboru azotu występują na starszych liściach

Fot.1. Pierwsze objawy niedoboru azotu występują na starszych liściach

Azot przedsiewnie.

Azot przed siewem rzepaku najlepiej zastosować przed uprawą przedsiewną, stosując nawozy jednoskładnikowe lub przed uprawą pożniwną (przykładowo orką) stosując nawozy wieloskładnikowe. Oczywiście pomimo nawożenia przedsiewnego plantacja rzepaku w czasie jesiennej wegetacji wymaga systematycznej kontroli, aby z jednej strony kontrolować stan odżywienia roślin (w razie potrzeby należy przeprowadzić nawożenie korekcyjne), a z drugiej nie dopuścić do nadmiernego ich wybujania i wyniesienia szyjki korzeniowej (w razie potrzeby należy powtórnie zastosować regulator wzrostu). Jednocześnie należy zaznaczyć że nie można mylić nawożenia rzepaku azotem z dawką azotu na przyoraną słomę. Po przyoraniu słoma stanowi dla mikroorganizmów glebowych  bogate źródło węgla, co powoduje ich gwałtowne namnożenie, lecz niestety ze względu na relatywnie niską zawartość azotu w słomie namnożone mikroorganizmy wykorzystują azot mineralny z gleby. Inaczej mówiąc dochodzi do biologicznego wiązania azotu w glebie co zmniejsza jego ilość dostępną dla roślin. W celu uniknięcia tego niekorzystnego zjawiska należy zastosować azot na słomę o czym już była mowa wcześniej. Dawkę azotu na słomę można wyliczyć posługując się poniższym wzorem:

DN=(1,2%-x%)×Ps

gdzie:

DN – dawka azotu na słomę;

1,2% – krytyczna zawartość azotu w przyorywanej biomasie przy, której procesy biologicznego uwsteczniania tego składnika i mineralizacji się równoważą;

x% – zawartość azotu w przyorywanej słomie;

Ps – plon słomy.

Przykładowo przyjmując, że mamy do zagospodarowania 8 ton słomy, która zawiera 0,5% N (0,5% w 1 tonie, tj. 5kg N) to wskazane jest zastosowanie 56 kg N.

DN=(1,2%-0,5%)×8=0,7%×8=56

Aby skorzystać z powyższego wzoru konieczna jest znajomość zarówno zawartości azotu w przyorywanej słomie, jak i jej ilość. W słomie zbóż znajduje się zwykle w granicach 0,3-0,7% N. Generalnie przyjmuje się zasadę, że niższe zawartości azotu występują w sytuacji, gdy uzyskaliśmy wysokie plony ziarna przy relatywnie niskim nawożeniu tym składnikiem, natomiast wysokiej zawartości należy się spodziewać w sytuacji odwrotnej, a także gdy w okresie nalewania ziarna wystąpił deficyt opadów, który skutkuje tym że ograniczone jest przemieszczanie azotu ze słomy do ziarna. Celem oszacowania plonu słomy można posłużyć się stosunkiem plonu głównego do ubocznego, tj. wskaźnikiem określającym ile jednostek (np. ton) słomy przypada na jednostkę ziarna. Wartości te wynoszą przeciętnie: dla żyta i pszenżyta ok. 1,2-1,4, a dla pozostałych zbóż to ok. 0,95-1,05. Jak widać z powyższego zestawienia posługując się tą metodą jesteśmy w stanie ocenić tylko przybliżony plon słomy. Wahania w wielkości wskaźników wynikają z różnic odmianowych, stanowiskowych, jak i pogodowych w danym sezonie wegetacyjnym. Nie bez znaczenia jest również fakt skracania zbóż. Stąd też w celu dokładnego zdefiniowania ilości przyorywanej słomy należy pobrać na polu w czasie żniw od kilku do kilkunastu prób, przykładowo z 1m2 (im większa zmienność przestrzenna pola tym więcej prób), które należy zważyć. Następnie po zbiorze należy odjąć plon ziarna przyjmując przelicznik, że 1 tona/ha równa się 100 gramów/m2.

Azot na słomę – wybór terminu.

Azot na słomę można zastosować w różnych terminach, mianowicie: bezpośrednio na słomę lub poprzez zwiększenie pierwszej dawki tego składnika w uprawie rośliny następczej, która zwykle jest stosowana przedsiewnie, a także pogłównie na tę roślinę w momencie zaobserwowania pierwszych objawów niedoboru. Wybór terminu zależy od rolnika, ale lepsze efekty daje działanie zapobiegawcze, które pozwala na dowolność w wyborze formy azotu w nawozie.

Azot na słomę – wybór formy.

Azot na słomę możemy stosować w każdej formie od nawozów wieloskładnikowych, przez stałe nawozy azotowe, nawozy płynne np. RSM rozlewany bezpośrednio na słomę, aż po dającą również dobre efekty gnojowicę, czy też gnojówkę, w których poza azotem wprowadza się również znaczne ilości innych cennych składników pokarmowych. Warto wiedzieć, że stosując gnojowicę, bydlęca może zawierać więcej suchej masy (jest gęstsza) i mikroelementów niż nawóz pochodzący z chlewni który jest bogatszy w azot i potas. Średnio 1 m3  (1000 litrów) nawozu zawiera: ok. 6 – 10% suchej masy w tym 3-5 kg azotu, 0,6-1,0 kg fosforu, 3-4 kg potasu, magnez, wapń i pewne ilości mikroelementów. Pod względem koncentracji składników gnojowica ustępuje prawie dwukrotnie obornikowi. Ale azot w gnojowicy występuje w większej ilości w formie łatwo dostępnej (N-NH4), np. w dobrze przefermentowanym oborniku jest to około 10%, a w gnojowicy jest to około 50-60% puli składnika. Gnojowica  działa szybciej niż obornik ale też znacznie krócej. Dlatego bardzo dobrze nadaje się do stosowania na słomę szczególnie pod uprawę rzepaku, tj. rośliny która jeszcze w okresie letnio-jesiennym akumuluje znaczne ilości składników pokarmowych, w tym azotu. Zalecana dawka to około 20-50m3 w zależności od wartości gnojowicy i plonu słomy. Oczywiście konieczne jest, jak najszybsze wymieszanie z glebą rozlewanych na słomę nawozów by uniknąć strat azotu.

Zagłodzone rośliny wymagają wspomagania wszystkimi składnikami pokarmowymi

Fot.2. Zagłodzone rośliny wymagają wspomagania wszystkimi składnikami pokarmowymi

Skutki rezygnacji z nawożenia przedsiewnego.

Kontynuując temat jesiennego odżywienia rzepaku azotem trzeba podkreślić, że w praktyce rolnicy nie znając ilości dostępnego azotu w glebie bardzo często rezygnują z przedsiewnego nawożenia rzepaku tym składnikiem lub stosują je na bardzo niskim poziomie wychodząc z założenia, że w razie konieczności przeprowadzą nawożenie po wschodach. Takie postępowanie ma sens tylko w przypadku, gdy występują przesłanki, że podaż tego składnika z gleby będzie znajdowała się na wysokim poziomie i będzie w stanie pokryć, jak już wspomniano niemałe jesienne potrzeby pokarmowe rzepaku. W innym przypadku rezygnacja z nawożenia przedsiewnego zawsze skutkuje tym, że azot trzeba zastosować w trakcie jesiennej wegetacji rzepaku, co szczególnie w drugiej jej części nie zawsze jest bezpieczne rozpatrując ten zabieg z punktu „przygotowania” roślin do zimy. Stąd też za optymalny termin nawożenia nawozami stałymi można uznać okres około 3-6 tygodni po wschodach roślin. Zwykle pozwala on na właściwą ocenę na podstawie stanu łanu czy zastosować azot i w jakiej ilości.

Stosowanie dolistne azotu.

Poza stosowaniem azotu w nawozach stałych składnik ten z powodzeniem może być stosowany również dolistnie. Szczególnie w sytuacji, kiedy pojawią się na rzepaku objawy niedoboru oraz kiedy łan ogólnie wygląda „źle” (rośliny nierówne ze słabym tempem wzrostu). W takim przypadku wskazane jest zastosowanie od 10-15 kg N/ha w postaci roztworu mocznika czy RSM. Dokarmianie dolistne ma również pierwszeństwo w sytuacji, gdy objawy niedoboru występują w późniejszym okresie jesiennej wegetacji rzepaku. Wówczas szczególnie wskazany jest szybko dostępny azot, który z jednej strony korzystnie wpływa na odżywienie roślin tym składnikiem, a z drugiej stanowi mniejsze zagrożenie dla prawidłowego ich „przygotowania” do zimy. Jednocześnie wskazane jest, aby dokarmianie dolistne azotem połączyć z dokarmianiem magnezem, siarką i mikroelementami. Ponieważ słabo rozwinięte rośliny posiadają również słaby system korzeniowy, zatem wymagają wspomagania wszystkimi składnikami pokarmowymi.